Wolni Kupalaucy to niezależna grupa teatralna, tworzona przez dawny zespół Narodowego Akademickiego Teatru im. Janki Kupały w Mińsku na Białorusi. Teatr ten, jeden z najstarszych w kraju, stawiał sobie za cel przede wszystkim pracę z dramatem autorów białoruskich – zarówno klasyków, jak i nowych twórców – oraz promowanie języka i kultury białoruskiej.

Po zawirowaniach politycznych i brutalnych represjach, które nastąpiły po wyborach prezydenckich na Białorusi w sierpniu 2020 roku, zespół artystyczno-administracyjny Teatru im. Janki Kupały niemal jednogłośnie opuścił państwową instytucję i utworzył niezależną grupę teatralną. Dzięki autentycznej pracy w kontekście białoruskiej kultury Wolni Kupalaucy stali się jednym z symboli kulturowych ruchu protestacyjnego na Białorusi.

Pierwszym krokiem w nowej historii był spektakl „Tutejsi”. W pierwszym sezonie dzięki wsparciu Białorusinów oraz Instytutu Goethego wystawiliśmy i nagraliśmy spektakle „Ja”, „Paulinka”, „Strach”, „Woyzeck” i „Gardenia”. Zagraliśmy również kilkadziesiąt podziemnych koncertów i zamknęliśmy sezon projektem muzycznym „Ja mówię”.

Objęci bezpośrednim zakazem występów na żywo z udziałem publiczności na Białorusi, dostosowaliśmy nasz proces twórczy do formatu cyfrowego. Z powodzeniem uruchomiliśmy kanał na YouTube oraz profile na Facebooku i Instagramie, które zgromadziły tysiące subskrybentów. Mimo że nagrania streamowane online mają inny charakter niż występy na żywo, możliwość prezentowania naszej pracy w przestrzeni cyfrowej stała się nieocenionym narzędziem podtrzymywania kontaktu z Białorusinami, przekazywania idei i wartości oraz inspirowania i pielęgnowania niezależnego myślenia.

Gdy represje wobec protestujących przybrały na sile, przenieśliśmy się na Ukrainę. Z pomocą Instytutu Goethego wystawiliśmy spektakl „Zapiski oficera Armii Czerwonej”. Pracowaliśmy nad nim we Lwowie, gdzie udostępniono nam scenę. Jednak wybuch wojny na Ukrainie uniemożliwił nam osiedlenie się tam na stałe, w związku z czym przenieśliśmy się do Polski.

Pierwsze produkcje zespołu w Polsce powstały w Krakowie i Lublinie, a następnie prezentowane były m.in. w Teatrze Polskim im. Arnolda Szyfmana, TR Warszawa oraz Teatrze Dramatycznym im. Gustawa Holoubka. Spektakle realizowane były przy wsparciu m.in. Instytutu Teatralnego im. Zbigniewa Raszewskiego, Centrum Kultury w Lublinie oraz Centrum Dialogu im. Juliusza Mieroszewskiego. Powstały wówczas spektakle: „Dziady”, „Gęsi-ludzie-łabędzie”, „Romantyczność”, „Sfagnum”, „Komedia Judyty”, „Mój chleb”, „Plac Zwycięstwa”, „Zaproszenie do piekła” (koncert pieśni Jacka Kaczmarskiego), „Zekameron”, „Ekstremiści”, „Walizka”, „Mińskie morze” oraz „Następny przystanek”.

W latach 2022-2025 prezentowaliśmy swoje spektakle na festiwalach teatralnych i literackich w Polsce i za granicą, m.in. „Kierunek Wschód”, „Bliski Wschód”, „Boska Komedia”, „Pradmova”, a także w wielu miastach Polski i Europy.

W marcu 2025 roku odbył się nasz pierwszy festiwal teatralny – „Tydzień Teatru z Wolnymi Kupalaucami” (Tydzień Kupałowski). Przez pięć dni na scenie Przodownik Teatru Dramatycznego w Warszawie prezentowaliśmy nasze spektakle oraz prowadziliśmy transmisje online. Festiwal otrzymał wsparcie finansowe Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego oraz Urzędu m.st. Warszawy. Wydarzenie okazało się wielkim sukcesem i dążymy do tego, aby stało się imprezą coroczną.

W 2025 działalność zespołu została wyróżniona nagrodą Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego RP za wkład w rozwój kultury niezależnej, dialog międzykulturowy.

Działalność naszego kolektywu stanowi silne narzędzie poszukiwania tożsamości narodowej, będąc jednocześnie moralnym punktem odniesienia dla rozwoju społeczeństwa obywatelskiego i wspólnych wartości.

Chętnie przyjmiemy propozycje współpracy, zaproszenia na festiwale oraz propozycje występów w dowolnym kraju świata. Będziemy również wdzięczni za wsparcie finansowe naszych projektów.